Một ruộng dưa đang xanh kín giàn nhưng chỉ cần gặp vài ngày mưa liên tục là tình hình có thể thay đổi rất nhanh. Sáng đi ruộng bà con thấy vài lá có những vùng vàng nhạt, lật mặt dưới lại xuất hiện lớp mốc xám tím. Chưa kịp xử lý dứt điểm thì một số dây lại bắt đầu nứt thân, rỉ dịch nâu giống “bã trầu”; trên lá hoặc trái khác lại xuất hiện những vết thán thư.
Đây là lý do quy trình quản lý sương mai dưa mùa mưa không nên bắt đầu bằng việc đợi thấy bệnh rồi mới tìm một bình thuốc thật mạnh. Mùa mưa muốn giữ ruộng ổn định, bà con cần làm theo từng mốc: quản lý nước và độ thông thoáng trước, kiểm tra mặt dưới lá thường xuyên, xử lý khi bệnh mới chớm và duy trì chương trình phòng trong giai đoạn áp lực bệnh cao.
Với nhóm cây họ bầu bí, dưa, đội ngũ kỹ sư Hóa Nông Thụy Sĩ đề xuất bộ MAXSURAN 80WG + AMISTIC 250SC trong chương trình quản lý bệnh mùa mưa. Tuy nhiên, thuốc chỉ là một phần. Nếu rãnh vẫn đầy nước, dây chồng lên nhau và bộ lá ướt từ sáng tới chiều thì sau mỗi đợt mưa, áp lực bệnh vẫn có thể quay trở lại.
Vì sao sương mai trên dưa thường bùng mạnh khi bước vào mùa mưa?
Sương mai rất “ưa” điều kiện lá ẩm và độ ẩm không khí cao. Khi ruộng dưa phát triển mạnh, dây đan kín nhau, phần lá phía trong tán ít nhận gió và ánh sáng nên sau một trận mưa có thể giữ ẩm rất lâu.
Các tài liệu chuyên môn về sương mai trên cây họ bầu bí cũng ghi nhận bệnh phát triển thuận lợi trong điều kiện ẩm hoặc rất ẩm. Trên dưa leo, dấu hiệu thường bắt đầu bằng những vùng vàng nhạt đến vàng trên mặt lá, có hình góc cạnh do bị giới hạn bởi gân lá. Khi độ ẩm cao, mặt dưới lá có thể xuất hiện lớp mốc xám đến tím xám.
Nếu ruộng lại bón đạm mạnh, dây đi nhanh và tán ngày càng dày, khoảng thời gian lá còn ướt sau mưa càng kéo dài. Bệnh vì vậy không chỉ liên quan tới lượng mưa mà còn liên quan đến cách ruộng giữ ẩm sau mưa.
Bà con nên đặc biệt chú ý những luống nằm thấp, khu vực rãnh thoát chậm, dây bò sát mặt đất và những chỗ tán cây quá rậm. Đây thường là những điểm nên được kiểm tra đầu tiên sau mỗi trận mưa.
Muốn quản lý sương mai tốt, đừng chỉ hỏi “mưa bao nhiêu”. Hãy hỏi thêm: sau mưa bao lâu thì lá mới khô và nước dưới ruộng mất bao lâu mới rút hết?
Giai đoạn 1: trước khi bệnh xuất hiện, giữ ruộng khô nhanh sau mưa
Đây là phần bà con chủ động được nhiều nhất nhưng thường lại dễ bỏ qua.
Trước khi mùa mưa vào cao điểm, nên kiểm tra lại toàn bộ rãnh thoát nước. Đất, cỏ và tàn dư thực vật có thể làm rãnh nghẹt dần trong quá trình canh tác. Nếu nước đứng giữa các luống quá lâu, độ ẩm quanh tán sẽ duy trì cao hơn.
Song song đó, bà con nên điều chỉnh dây và tán cây hợp lý. Không cần làm tán quá thưa nhưng cũng không nên để dây nằm chồng nhiều lớp lên nhau. Phần lá phía trong cần có khoảng trống để gió đi qua và khô nhanh hơn sau mưa hoặc sau tưới.
Với dinh dưỡng, bà con cũng nên tránh thúc đạm quá mạnh khi ruộng đã xanh rậm. Cây đi lá quá nhanh trong lúc thời tiết liên tục ẩm có thể làm tán kín thêm, trong khi đây lại chính là điều kiện mà bệnh rất dễ phát triển.
Việc quản lý nước trên lá cũng quan trọng. Nếu có thể chủ động tưới, nên hạn chế làm bộ lá ướt kéo dài vào những thời điểm thời tiết vốn đã ẩm.
University of Minnesota khuyến cáo giảm ẩm trên tán và cải thiện điều kiện giúp lá khô nhanh là những phần quan trọng trong quản lý sương mai trên cây họ bầu bí.
Làm tốt giai đoạn này giúp bà con giảm đáng kể áp lực phải “chạy thuốc” về sau.
Giai đoạn 2: đi ruộng sau mưa, hãy lật mặt dưới lá
Sương mai rất dễ bị phát hiện trễ nếu bà con chỉ nhìn ruộng từ trên xuống.
Ở giai đoạn đầu, mặt trên lá có thể chỉ xuất hiện vài vùng xanh nhạt hoặc vàng nhạt. Đặc biệt trên dưa leo, những vùng này thường có hình góc cạnh do bị các gân lá chặn lại. Sau đó vùng bệnh chuyển vàng rõ hơn rồi nâu và cháy.
Nhưng dấu hiệu rất đáng chú ý lại nằm ở mặt dưới lá.
Trong buổi sáng sớm hoặc khi độ ẩm còn cao, bà con có thể thấy lớp mốc màu xám, xám tím hoặc tím sẫm ngay bên dưới vùng vàng phía trên. Đây là dấu hiệu rất có giá trị để nhận diện sương mai.
Vì vậy sau một đợt mưa, bà con nên chọn một số lá ở cả ngoài tán lẫn bên trong tán rồi lật mặt dưới để kiểm tra. Đừng đợi nhìn từ đầu bờ đã thấy cả ruộng vàng mới bắt đầu xử lý.
Nếu chỉ mới có vài lá xuất hiện dấu hiệu, hãy đánh dấu khu vực đó để vài ngày sau quay lại đúng vị trí. Việc theo dõi một ổ bệnh cố định cho bà con biết bệnh đang đứng lại hay tiếp tục lan sang những dây xung quanh.
Đừng nhầm sương mai với phấn trắng hoặc vàng lá do nguyên nhân khác
Không phải lớp màu bất thường nào trên lá dưa cũng là sương mai.
Sương mai thường tạo vùng vàng trên mặt lá và lớp mốc sẫm hơn ở mặt dưới. Trong khi đó phấn trắng thường dễ nhận thấy bởi lớp bột trắng trên bề mặt lá.
Các tài liệu của University of Maryland cũng lưu ý sương mai có thể bị nhầm với một số bệnh đốm lá khác; trên dưa leo, vết góc cạnh bị giới hạn bởi gân lá và mốc xám tím phía dưới là những đặc điểm rất hữu ích để phân biệt.
Ngoài ra, lá vàng do bộ rễ yếu, đất úng hoặc dinh dưỡng mất cân đối cũng có thể khiến bà con nhìn từ xa tưởng cây đang bị bệnh lá.
Nếu không thấy lớp mốc phía dưới, vết bệnh không điển hình hoặc toàn cây cùng vàng mà vùng rễ đang ngập nước, bà con nên kiểm tra thêm gốc và rễ trước khi tăng thuốc bệnh.
Bởi chẩn đoán sai ngay từ đầu rất dễ kéo theo cả một chuỗi xử lý sai phía sau.
Nứt thân chảy mủ “bã trầu”: phải kiểm tra thân riêng, không gom chung với bệnh lá
Trong mùa mưa, một ruộng dưa không chỉ gặp sương mai.
Bà con có thể thấy một số dây xuất hiện vết thâm trên thân, sau đó mô nứt và rỉ dịch màu nâu. Ngoài thực tế, nhiều nhà vườn gọi hiện tượng này là chảy mủ hay “bã trầu”.
Những biểu hiện dạng này cần được kiểm tra riêng vì vị trí gây hại đã chuyển từ lá sang thân.
Gummy stem blight trên cây họ bầu bí có thể tạo những vùng mô thân bị tổn thương, nứt và tiết dịch màu nâu; bệnh cũng có thể tạo vết nâu trên lá và ảnh hưởng trái.
Nếu bà con thấy một đoạn thân bị chảy dịch, nên quan sát xem mô xung quanh có chuyển nâu, mềm hay lan dài không. Đồng thời nhìn phần dây phía trên: còn khỏe hay đã bắt đầu mất sức.
Đừng cứ thấy chảy dịch là gọi đó là sương mai. Sương mai tập trung chủ yếu trên lá, còn thân nứt chảy mủ cần được xem như một vấn đề riêng trong chương trình quản lý bệnh mùa mưa.
Thán thư có thể xuất hiện cùng lúc trên cùng một ruộng
Một khó khăn khác của mùa mưa là bà con có thể gặp nhiều nhóm bệnh trong cùng một thời điểm.
Thán thư trên cây họ bầu bí có thể xuất hiện trên lá, cuống, thân và trái. Tùy cây trồng, vết bệnh có thể có màu vàng nâu, nâu sẫm hoặc đen; trên trái thường tạo vùng tổn thương lõm xuống.
Đây là lý do một ruộng có thể vừa thấy mốc dưới lá, vừa có thân chảy mủ, đồng thời một số trái xuất hiện vết thán thư.
Trong tình huống như vậy, bà con không nên thay thuốc liên tục sau mỗi triệu chứng mới. Việc đầu tiên vẫn là xem vấn đề nào đang chiếm ưu thế và mức độ lan của từng nhóm.
Nếu sương mai đang lan trên phần lớn tán, cần ưu tiên kiểm tra độ phủ mặt dưới lá. Nếu thán thư tập trung trên trái, phải xem thêm độ ẩm quanh trái và khả năng thông thoáng của dây. Nếu thân chảy mủ nhiều, cần quan sát thân riêng thay vì chỉ tập trung phun bộ lá.
Giai đoạn 3: khi bệnh mới chớm, bắt đầu chương trình bảo vệ tán
Khi ruộng bước vào thời kỳ mưa nhiều hoặc đã phát hiện những dấu hiệu bệnh đầu tiên, bà con chuyển sang chương trình bảo vệ bộ lá.
Đội ngũ kỹ sư Hóa Nông Thụy Sĩ đề xuất:
50 g MAXSURAN 80WG + 80 ml AMISTIC 250SC/bình 20–25 lít nước.
Phun phủ đều bộ lá và dây, sau đó duy trì định kỳ 7 ngày/lần trong giai đoạn áp lực bệnh.
Với dưa, điều đáng chú ý nhất khi phun không phải chỉ là “đủ lượng thuốc”, mà là đủ độ phủ.
Bà con nên điều chỉnh vòi để dung dịch đi được cả mặt trên lẫn mặt dưới lá. Những vùng bên trong tán, nơi dây chồng nhau hoặc lá thường giữ nước lâu, cũng cần được tiếp cận.
Nếu phun rất nhanh chỉ để hoàn thành số bình, lượng thuốc có thể nằm chủ yếu trên lớp lá bên ngoài trong khi khu vực bệnh phát sinh mạnh lại bị bỏ sót.
Mốc 7 ngày cũng không nên hiểu đơn thuần là đến ngày thứ bảy mới quay ra ruộng. Bà con vẫn nên thăm ruộng thường xuyên, đặc biệt sau mưa. Bảy ngày là mốc của chương trình xử lý, còn việc kiểm tra tán phải diễn ra liên tục.
MAXSURAN 80WG phụ trách hướng sương mai trong chương trình
MAXSURAN 80WG chứa Dimethomorph 80% w/w. Trang sản phẩm của Hóa Nông Thụy Sĩ công bố sản phẩm có đặc tính lưu dẫn – thấm sâu.
Dimethomorph là hoạt chất được sử dụng theo hướng quản lý nhóm Oomycetes – nhóm tác nhân có liên quan đến nhiều bệnh sương mai, mốc sương trên cây trồng.
Vì vậy, trong chương trình dưa mùa mưa, MAXSURAN được bố trí như phần tập trung vào hướng sương mai/giả sương mai.
Bà con nên hiểu rằng thuốc không làm những vùng lá đã cháy khô trở lại bình thường. Mục tiêu quan trọng hơn là giảm áp lực bệnh trên phần tán còn khỏe và hạn chế xuất hiện thêm vết mới.
Sau phun, đừng nhìn một chiếc lá bệnh cũ rồi kết luận thuốc có hiệu quả hay không. Hãy xem những lá khỏe xung quanh và đọt mới có tiếp tục xuất hiện vết bệnh mới không.
Đây mới là cách đánh giá đúng diễn biến của ruộng.
AMISTIC 250SC bổ sung hướng quản lý nấm bệnh trên tán
AMISTIC 250SC chứa Azoxystrobin 250 g/L.
Theo danh mục thuốc bảo vệ thực vật hiện hành, AMISTIC 250SC có đăng ký trên dưa hấu – giả sương mai, với hoạt chất Azoxystrobin 250 g/L.
Trong chương trình kỹ thuật, AMISTIC được bố trí cùng MAXSURAN nhằm tạo thêm một hướng tác động trong quản lý nấm bệnh trên bộ lá.
Điểm đáng chú ý là mùa mưa bà con không chỉ lo sương mai mà còn có thể gặp thán thư và nhiều dạng bệnh lá khác. Vì vậy, việc xây dựng chương trình theo nhiều hướng tác động phù hợp hơn với thực tế ruộng có áp lực bệnh phức tạp.
Tuy nhiên, bà con không nên vì vậy mà cho thêm nhiều sản phẩm khác vào bình theo cảm tính. Công thức kỹ sư đã xác định 50 g MAXSURAN 80WG + 80 ml AMISTIC 250SC/bình 20–25 lít thì nên giữ đúng công thức, đúng lượng nước và đúng cách phun.
Giai đoạn 4: 7 ngày sau lần phun đầu, nhìn vết mới chứ đừng nhìn vết cũ
Đây là điểm rất quan trọng.
Một lá đã có vùng vàng, nâu hoặc cháy sẽ không tự trở lại trạng thái ban đầu chỉ vì bà con vừa phun thuốc.
Do đó, sau khoảng một tuần, điều cần kiểm tra là số vết mới có giảm không, lớp mốc mới ở mặt dưới lá còn xuất hiện nhiều không và bệnh có tiếp tục chạy sang những dây khỏe bên cạnh không.
Nếu những lá non và lá khỏe giữ được tốt hơn, phạm vi bệnh không tiếp tục lan rộng nhanh thì ruộng đang có tín hiệu thuận lợi hơn.
Ngược lại, nếu chỉ sau vài ngày các ổ bệnh mới xuất hiện liên tục, bà con nên kiểm tra lại cả điều kiện ruộng. Tán có quá rậm không? Nước dưới rãnh có rút chậm không? Phần mặt dưới lá có được phun tới không? Có mưa lớn ngay sau lần phun trước hay không?
Đừng vội kết luận bằng cách “tăng liều”. Đôi khi vấn đề nằm ở độ phủ hoặc điều kiện ruộng, chứ không phải ở việc thuốc chưa đủ mạnh.
Sau mỗi trận mưa lớn, quay lại bước quản lý nước
Dù ruộng vừa được xử lý vài ngày, một trận mưa lớn vẫn là lý do để bà con kiểm tra lại từ đầu.
Hãy đi dọc các rãnh xem nước có chảy thông hay không. Chỗ nào đang giữ nước lâu cần được xử lý sớm.
Sau đó nhìn bên trong tán. Những lá nằm sát nhau có còn ướt lâu hơn phần ngoài không? Có lá bệnh nặng đã khô gần hết nhưng vẫn nằm giữa tán không?
Những phần lá đã hư nặng có thể được vệ sinh phù hợp để giảm lượng mô bệnh còn tồn tại trong ruộng. Khi thao tác nên tránh kéo tàn dư bệnh qua nhiều cây khỏe.
University of Minnesota cũng khuyến nghị loại bỏ tàn dư bệnh và giảm thời gian lá bị ướt như một phần của quản lý tổng hợp sương mai.
Chương trình thuốc sẽ làm việc tốt hơn nhiều khi bà con tạo được một môi trường mà lá nhanh khô và ruộng nhanh thoát nước.
Giai đoạn 5: khi cây bắt đầu hồi, giữ tán vừa phải và dinh dưỡng cân đối
Sau khi áp lực bệnh giảm, bà con thường muốn thúc cây ra lá thật nhanh để bù lại phần lá đã mất.
Nhưng đây là lúc nên kiềm chế việc đưa quá nhiều đạm.
Một tán mới phát triển quá nhanh, quá dày trong điều kiện mưa vẫn còn kéo dài sẽ lại tạo độ ẩm cao bên trong. Như vậy cây vừa thoát khỏi một đợt bệnh đã tự tạo điều kiện cho đợt bệnh tiếp theo.
Bà con nên giữ dinh dưỡng cân đối, để cây ra lá mới khỏe và tán mở vừa phải.
Những dây đã bị bệnh nặng, không còn khả năng phục hồi hoặc thân hư nghiêm trọng nên được xử lý phù hợp để tránh trở thành nguồn bệnh kéo dài trong ruộng.
Mục tiêu sau khi kiểm soát bệnh không phải chỉ là làm ruộng “xanh thật nhanh”, mà là tạo lại một bộ tán khỏe nhưng thông thoáng.
Những sai lầm khiến sương mai cứ quay lại sau mỗi cơn mưa
Sai lầm đầu tiên là chỉ phun mặt trên lá. Trong khi dấu hiệu mốc của sương mai rất thường được nhìn thấy ở mặt dưới, bà con lại để phần lớn dung dịch nằm trên lớp lá ngoài cùng.
Sai lầm thứ hai là đợi tới khi cả ruộng vàng mới bắt đầu chương trình. Sương mai có thể làm lá suy rất nhanh khi thời tiết thuận lợi, vì vậy phát hiện sớm luôn dễ quản lý hơn.
Sai lầm tiếp theo là ruộng đang bệnh nhưng vẫn thúc đạm mạnh để kéo lá. Tán mới càng dày, thời gian giữ ẩm càng lâu.
Một lỗi khác là cứ thấy thân chảy mủ rồi gọi tất cả là sương mai. Bệnh trên thân cần được kiểm tra riêng, nhất là khi có vết nứt và dịch màu nâu.
Cuối cùng là chỉ nhớ ngày phun mà quên ngày kiểm tra rãnh. Với ruộng dưa mùa mưa, quản lý nước và quản lý bệnh phải đi cùng nhau.
Theo dõi ruộng thế nào để biết bệnh đang giảm?
Bà con có thể chọn một đoạn ruộng cố định làm khu vực theo dõi.
Sau mỗi lần kiểm tra, chụp toàn bộ tán từ cùng một góc. Sau đó chọn một vài lá đang chớm bệnh và chụp cả mặt trên lẫn mặt dưới.
Ở lần sau, đừng chỉ nhìn lá cũ. Hãy kiểm tra những lá xung quanh xem có thêm vết mới không.
Với thân chảy mủ, đánh dấu vị trí vết bệnh và theo dõi xem vùng tổn thương có tiếp tục dài ra không.
Với thán thư trên trái, quan sát số trái mới xuất hiện vết bệnh.
Tài liệu kỹ thuật cũng đặt tiêu chí theo dõi ở mức độ triệu chứng ngừng lan, mô mới khỏe hơn và tỷ lệ cây hoặc trái bị mới giảm, thay vì sử dụng một tỷ lệ hiệu quả cố định.
Nếu bệnh vẫn lan nhanh dù đã xử lý đúng mốc, hoặc xuất hiện dạng triệu chứng bất thường khác với ban đầu, bà con nên gửi ảnh cho đội kỹ thuật kiểm tra lại trước khi tự thay đổi công thức.
Câu hỏi bà con thường gặp
Dấu hiệu nào giúp nhận biết sớm sương mai trên dưa?
Bà con nên nhìn những vùng vàng nhạt đến vàng trên mặt lá. Trên dưa leo, vết thường có dạng góc cạnh và bị giới hạn bởi gân. Lật mặt dưới lá, nhất là buổi sáng có ẩm cao, có thể thấy lớp mốc xám đến tím xám.
Tại sao bệnh cứ tăng mạnh sau vài ngày mưa?
Mưa làm lá ướt lâu, độ ẩm trong tán tăng và những tán quá rậm càng khó khô. Nếu rãnh thoát chậm, môi trường ẩm duy trì lâu hơn nữa. Vì vậy bên cạnh thuốc, bà con cần giữ rãnh thông và tán đủ thoáng.
Công thức MAXSURAN + AMISTIC sử dụng như thế nào?
Kỹ sư Hóa Nông Thụy Sĩ đề xuất 50 g MAXSURAN 80WG + 80 ml AMISTIC 250SC/bình 20–25 lít, phun phủ bộ lá và duy trì định kỳ 7 ngày/lần trong giai đoạn áp lực bệnh.
AMISTIC 250SC có hoạt chất gì?
AMISTIC 250SC chứa Azoxystrobin 250 g/L. Sản phẩm hiện được ghi nhận trong danh mục thuốc BVTV với phạm vi sử dụng trên dưa hấu để quản lý giả sương mai.
Khi nào nên gọi kỹ thuật thay vì tiếp tục tự xử lý?
Nếu sau chương trình bệnh vẫn lan nhanh, nhiều dây héo, thân nứt chảy mủ nghiêm trọng, trái xuất hiện vết bệnh tăng mạnh hoặc triệu chứng không còn giống ban đầu, bà con nên chụp hiện trường và gửi đội kỹ thuật kiểm tra trước khi tăng liều hoặc thêm sản phẩm.
Mùa mưa giữ được bộ lá là giữ được sức nuôi cây
Với dưa, sương mai không đáng ngại chỉ vì một vài vết vàng trên lá. Điều đáng lo là khi bệnh xuất hiện đúng lúc mưa liên tục, tán đã kín và lá không có thời gian khô, bệnh có thể chạy nhanh qua cả ruộng.
Vì vậy, quy trình quản lý sương mai dưa mùa mưa nên được thực hiện theo từng bước.
Trước mùa bệnh, bà con giữ rãnh thoát nước và điều chỉnh tán thông thoáng. Sau mỗi trận mưa, kiểm tra ngay mặt dưới lá để phát hiện lớp mốc sớm. Khi bước vào giai đoạn áp lực bệnh, kỹ sư Hóa Nông Thụy Sĩ đề xuất 50 g MAXSURAN 80WG + 80 ml AMISTIC 250SC/bình 20–25 lít, phun định kỳ 7 ngày/lần.
Sau mỗi lần xử lý, bà con quan sát vết mới chứ không chờ vết cũ biến mất. Đồng thời tiếp tục kiểm tra thân chảy mủ, thán thư trên trái và tình trạng nước trong ruộng.
Làm như vậy, chương trình sẽ không còn là chuyện “7 ngày phun một lần”, mà trở thành một vòng quản lý hoàn chỉnh: thăm ruộng – phát hiện sớm – xử lý đúng mốc – kiểm tra lại – giữ ruộng thông thoáng.
Khi sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, bà con cần tuân thủ nguyên tắc 4 đúng, trang bị bảo hộ và thực hiện theo hướng dẫn kỹ thuật, nhãn sản phẩm.
Nếu ruộng đang xuất hiện đồng thời mốc dưới lá, thân nứt chảy mủ và vết thán thư trên trái, bà con có thể gửi ảnh mặt trên – mặt dưới lá, ảnh phần thân bệnh, ảnh trái và toàn cảnh tán cùng tuổi cây, lịch sản phẩm đã dùng gần nhất để đội ngũ kỹ thuật Hóa Nông Thụy Sĩ hỗ trợ kiểm tra.
QUÝ ĐẠI LÝ LIÊN HỆ CÔNG TY CỔ PHẦN HÓA NÔNG THỤY SĨ ĐỂ ĐƯỢC TƯ VẤN VÀ PHÂN PHỐI ĐỘC QUYỀN TẠI KHU VỰC
CÔNG TY CỔ PHẦN HÓA NÔNG THỤY SĨ
Địa chỉ: 34 đường 6B, P. Bình Tân, TP.HCM
Điện thoại: 0816.529.529
Website: hoanongthuysi.com
Fanpage Facebook: https://www.facebook.com/congtyhoanongthuysi
Zalo OA: https://zalo.me/1795780962781460452