Trong canh tác lúa nước, bà con nông dân thường xuyên phải đối mặt với nhiều áp lực từ dịch hại. Bên cạnh rầy nâu hay bệnh đạo ôn, ảnh hưởng của bệnh khô vằn đang trở thành mối lo ngại hàng đầu tại nhiều vùng trồng lúa trọng điểm. Bệnh không chỉ làm cây lúa suy yếu, gãy đổ mà còn tác động tiêu cực đến năng suất và phẩm chất gạo sau thu hoạch. Việc thấu hiểu tường tận về cơ chế gây hại cũng như nắm vững các biện pháp phòng trị là chìa khóa then chốt để bảo vệ thành quả của cả mùa vụ.
Đặc điểm và tác nhân gây bệnh khô vằn trên lúa
Bệnh khô vằn, hay còn được bà con gọi là bệnh đốm vằn, có tác nhân chính là nấm Rhizoctonia solani. Đây là loài nấm đất có sức sống mãnh liệt, khả năng tồn tại lâu dài trong tàn dư thực vật, rơm rạ hoặc ẩn nấp ngay trong đất ruộng dưới dạng hạch nấm.
Loài nấm này có phổ ký chủ rất rộng, không chỉ gây hại trên lúa mà còn tấn công nhiều loại rau màu và cây trồng khác. Điều kiện thời tiết nóng ẩm, kết hợp với tập quán canh tác gieo sạ dày và bón thừa đạm tạo môi trường lý tưởng cho hạch nấm nảy mầm và phát triển. Sợi nấm sẽ xâm nhập qua bẹ lá, vươn dài và tấn công vào các tế bào nhu mô, hút chất dinh dưỡng của cây lúa để sinh trưởng.
Bệnh có thể xuất hiện ở bất kỳ giai đoạn nào, nhưng mức độ tàn phá khủng khiếp nhất thường rơi vào giai đoạn lúa đứng cái, làm đòng đến trổ chín. Nếu không có biện pháp can thiệp kịp thời, tốc độ lây lan của bệnh sẽ diễn ra cực kỳ nhanh chóng theo chiều ngang (từ cây này sang cây khác) và chiều dọc (từ gốc lên ngọn).
Nhận diện triệu chứng bệnh qua từng giai đoạn
Để đánh giá chính xác ảnh hưởng của bệnh khô vằn đối với ruộng lúa, trước hết cần nhận diện sớm các dấu hiệu bệnh lý. Triệu chứng bệnh thường xuất hiện đầu tiên ở các bẹ lá sát mặt nước hoặc ở phần gốc thân cây.
Ban đầu, vết bệnh chỉ là những đốm hình bầu dục, màu lục tối hoặc xám nhạt nhúng nước. Sau một thời gian ngắn, các vết này lan rộng ra, hòa vào nhau tạo thành những đám mây vằn vện giống như da hổ hoặc da báo. Đây là lý do bệnh có tên gọi là khô vằn hay đốm vằn. Phần trung tâm vết bệnh thường chuyển sang màu xám trắng, trong khi viền xung quanh có màu nâu đậm.
Khi bệnh tiến triển nặng, nấm sẽ ăn sâu vào thân cây và leo lên các lá phía trên, thậm chí tấn công cả vào bông lúa. Tại những vị trí bị bệnh, mô cây trở nên bạc màu, khô xác. Trong điều kiện ẩm độ cao, trên vết bệnh sẽ xuất hiện lớp tơ nấm trắng và các hạch nấm hình tròn dẹt, ban đầu màu trắng sau chuyển sang màu nâu đen. Những hạch nấm này rất dễ rụng xuống nước, trôi theo dòng chảy và lây lan mầm bệnh sang các ruộng lân cận.
Các yếu tố thúc đẩy bệnh bùng phát mạnh
Sự phát sinh và phát triển của bệnh khô vằn chịu sự chi phối lớn từ điều kiện ngoại cảnh và kỹ thuật canh tác.
Yếu tố thời tiết đóng vai trò quan trọng. Nhiệt độ cao từ 28 đến 32 độ C kèm theo độ ẩm không khí bão hòa là điều kiện tối ưu cho nấm Rhizoctonia solani sinh sôi. Do đó, trong các vụ lúa Hè Thu hoặc Thu Đông, khi thời tiết nắng mưa xen kẽ, bệnh thường gây hại nặng hơn so với vụ Đông Xuân.
Mật độ gieo sạ cũng quyết định mức độ nghiêm trọng của bệnh. Những ruộng lúa gieo sạ quá dày làm cho tán lá rậm rạp, che phủ mặt đất, khiến không khí dưới gốc lúa không thể lưu thông. Độ ẩm dưới tán lúa luôn ở mức cao tạo điều kiện cho nấm bệnh phát triển mạnh mẽ từ gốc lên ngọn.
Chế độ phân bón mất cân đối, đặc biệt là việc bón thừa đạm, khiến cây lúa phát triển thân lá quá mức nhưng mô cây lại mềm yếu, mỏng manh. Vách tế bào mỏng giúp sợi nấm dễ dàng xuyên thủng lớp biểu bì để xâm nhập vào bên trong. Ngược lại, việc thiếu hụt Kali và Canxi cũng làm giảm sức đề kháng tự nhiên của cây trước sự tấn công của nấm bệnh.
Phân tích chi tiết ảnh hưởng của bệnh khô vằn đến năng suất lúa
Đây là vấn đề cốt lõi mà người nông dân cần quan tâm. Ảnh hưởng của bệnh khô vằn không dừng lại ở việc làm xấu hình thức cây lúa mà tác động trực tiếp, mạnh mẽ vào cấu trúc sinh học và năng suất cuối cùng.
Suy giảm khả năng quang hợp và vận chuyển dinh dưỡng
Khi nấm bệnh tấn công bẹ lá và phiến lá, các tế bào diệp lục bị phá hủy, làm giảm diện tích quang hợp của cây. Lá lúa thay vì xanh tốt để tổng hợp chất hữu cơ thì lại bị cháy khô, héo rũ. Nghiêm trọng hơn, nấm bệnh ăn sâu vào thân cây sẽ phá hủy hệ thống mạch dẫn (mạch gỗ và mạch rây). Điều này làm gián đoạn quá trình vận chuyển nước, muối khoáng từ rễ lên lá và dòng vận chuyển chất hữu cơ từ lá về nuôi đòng, nuôi hạt. Cây lúa bị “đói” dinh dưỡng ngay trong giai đoạn cực trọng, dẫn đến còi cọc và suy kiệt.
Gánh nặng chi phí sản xuất
Xét về khía cạnh kinh tế, bệnh khô vằn buộc người nông dân phải gia tăng chi phí đầu tư. Bà con phải tốn thêm tiền mua thuốc bảo vệ thực vật, chi phí nhân công phun xịt. Trong trường hợp bệnh nặng, phải phun lặp lại nhiều lần mới có thể kiểm soát. Chi phí giá thành sản xuất tăng lên trong khi năng suất và giá bán lại giảm xuống, làm biên độ lợi nhuận của người trồng lúa bị thu hẹp đáng kể.
Chiến lược quản lý và phòng trừ hiệu quả
Để giảm thiểu tối đa ảnh hưởng của bệnh khô vằn, bà con cần áp dụng quy trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), kết hợp hài hòa giữa biện pháp canh tác và biện pháp hóa học.
Các biện pháp canh tác bền vững
Khâu vệ sinh đồng ruộng cần được thực hiện kỹ lưỡng ngay sau khi thu hoạch. Cày lật đất sâu để chôn vùi hạch nấm, dọn sạch cỏ dại và tàn dư rơm rạ là bước đầu tiên để cắt đứt nguồn bệnh. Nếu có điều kiện, bà con nên thực hiện luân canh giữa lúa và các cây trồng cạn hoặc rau màu để thay đổi môi trường sống, tiêu diệt nấm bệnh tồn lưu trong đất.
Về mật độ gieo sạ, cần tuân thủ khuyến cáo của địa phương, sạ hàng hoặc sạ thưa hợp lý (khoảng 80-100kg giống/ha) để tạo độ thông thoáng cho ruộng lúa. Việc bón phân cần cân đối giữa Đạm – Lân – Kali, nên bón theo bảng so màu lá lúa, tuyệt đối không bón thừa đạm khi lúa đã bước vào giai đoạn làm đòng. Việc bổ sung các loại phân bón chứa Silic, Canxi giúp vách tế bào cứng chắc hơn, tăng khả năng kháng bệnh tự nhiên cho cây.
Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng cách
Thăm đồng thường xuyên là việc làm bắt buộc. Khi thấy vết bệnh chớm xuất hiện với tỷ lệ khoảng 10-15%, cần tiến hành phun thuốc phòng trừ ngay. Việc lựa chọn sản phẩm đặc trị uy tín sẽ quyết định hiệu quả dập dịch.
Giới thiệu bộ đôi giải pháp từ Mekongvil 5SC và Valigreen 50SL
Trên thị trường hiện nay có nhiều dòng sản phẩm phòng trừ nấm bệnh, trong đó Mekongvil 5SC và Valigreen 50SL là hai cái tên được nhiều nhà nông tin dùng nhờ hiệu quả thực tế cao.
MEKONGVIL 5SC – Sức mạnh từ Thụy Sĩ
Sản phẩm Mekongvil 5SC sở hữu công thức phối hợp hoàn hảo giữa hai hoạt chất tiên tiến: Hexaconazole (20g/l) và Tricyclazole (375g/kg). Hexaconazole có khả năng nội hấp cực mạnh, ức chế quá trình sinh tổng hợp Ergosterol – thành phần cấu tạo màng tế bào nấm, làm nấm ngừng phát triển và chết dần. Trong khi đó, Tricyclazole hỗ trợ bảo vệ cây lúa toàn diện.
Sự kết hợp này mang lại hiệu quả đặc trị khô vằn vượt trội, đặc biệt trong giai đoạn lúa phát triển mạnh đến trước trổ. Thuốc giúp khô nhanh vết bệnh, ngăn chặn sự lây lan, giữ cho bộ lá đòng xanh bền, bảo vệ thân cây cứng cáp.
- Liều dùng khuyến cáo: 0.8 – 1 lít/ha.
- Cách dùng: Phun khi bệnh vừa chớm xuất hiện. Nếu áp lực bệnh cao, có thể phun lặp lại sau 7–10 ngày. Thời gian cách ly an toàn là 7 ngày trước khi thu hoạch.
VALIGREEN 50SL – Giải pháp sinh học an toàn
Valigreen 50SL chứa hoạt chất Validamycin 50g/l, là kháng sinh sinh học có nguồn gốc từ xạ khuẩn Streptomyces hygroscopicus. Sản phẩm hoạt động theo cơ chế phá vỡ sự liên kết của các sợi nấm, ngăn cản sự hình thành các giác bám, khiến nấm không thể xâm nhập vào tế bào cây trồng.
Ưu điểm của Valigreen 50SL là tính chuyên biệt cao đối với các bệnh do nấm Rhizoctonia, Corticium gây ra như khô vằn, nấm hồng, thối gốc. Đặc biệt, nhờ nguồn gốc sinh học, sản phẩm rất an toàn cho cây trồng, môi trường và thiên địch, phù hợp với các quy trình sản xuất lúa sạch, lúa chất lượng cao.
- Liều lượng cho lúa: 8–10 lít/ha.
- Cách dùng: Phun ướt đều tán lá khi bệnh mới phát sinh. Sản phẩm cũng có hiệu quả cao khi tưới gốc cho cây ăn trái hoặc cây công nghiệp để trị nấm hồng, thối rễ.
Nhìn chung, ảnh hưởng của bệnh khô vằn đến năng suất và chất lượng lúa là vô cùng lớn nếu không được kiểm soát chặt chẽ. Từ việc làm giảm quang hợp, gây đổ ngã cho đến làm gia tăng tỷ lệ lép lửng, bệnh khô vằn là tác nhân trực tiếp bào mòn lợi nhuận của nhà nông.
Để bảo vệ thành quả lao động, bà con cần chủ động thăm đồng, áp dụng đồng bộ các biện pháp canh tác và can thiệp kịp thời bằng các giải pháp đặc trị như MEKONGVIL 5SC và VALIGREEN 50SL. Sự chủ động và đúng đắn trong khâu phòng trừ sẽ giúp ruộng lúa sạch bệnh, cứng cây, bông to, hạt chắc, mang lại một mùa vàng bội thu.
QUÝ ĐẠI LÝ LIÊN HỆ CÔNG TY CỔ PHẦN HÓA NÔNG THỤY SĨ ĐỂ ĐƯỢC TƯ VẤN VÀ PHÂN PHỐI ĐỘC QUYỀN TẠI KHU VỰC
CÔNG TY CỔ PHẦN HÓA NÔNG THỤY SĨ
Địa chỉ: 34 đường 6B, P. Bình Tân, TP.HCM
Điện thoại: 0816.529.529
Website: hoanongthuysi.com
Fanpage Facebook: https://www.facebook.com/congtyhoanongthuysi