Mưa vài ngày liên tục, bà con bước xuống ruộng dưa hoặc ớt thấy cây hôm trước còn đứng khỏe nhưng hôm sau đã có vài cây vàng lá, một số cây rũ xuống, thậm chí có cây teo ngay phần cổ rễ rồi ngã ngang. Nếu chỉ vài cây thì nhiều người thường bỏ qua. Nhưng tới khi bệnh bắt đầu chạy thành từng chòm, số cây chết tăng lên thì lúc đó việc trồng dặm vừa tốn công, cây lại không đồng đều và năng suất về sau cũng khó đảm bảo.
Đó là lý do quy trình phòng lở cổ rễ dưa ớt mùa mưa nên bắt đầu từ khi cây còn khỏe, chứ không phải đợi cây đã héo mới lấy thuốc ra xử lý.
Với dưa, ớt, giai đoạn cây con đặc biệt nhạy cảm khi đất giữ nước lâu, mưa kéo dài và bộ rễ còn yếu. Các bệnh chết cây con, thối gốc và thối cổ rễ thường nghiêm trọng hơn ở nền đất quá ẩm hoặc thoát nước kém. Trên ớt, cây bị bệnh vùng cổ rễ có thể xuất hiện phần thân sát mặt đất sẫm màu, teo lại, sau đó héo và đổ.
Vì vậy, thay vì chạy theo cây bệnh, bà con nên quản lý theo từng mốc. Mỗi giai đoạn chỉ cần làm đúng một vài việc nhưng phải làm đều: giữ nước hợp lý, nhìn cổ rễ, theo dõi cây mới héo và bảo vệ vùng gốc từ sớm.
Vì sao lở cổ rễ và héo xanh dưa ớt thường bùng lên mạnh trong mùa mưa?
Không phải cứ có mưa là cây sẽ bị bệnh. Vấn đề thường xuất hiện khi nhiều điều kiện bất lợi xảy ra cùng lúc.
Đầu tiên là đất giữ nước quá lâu. Rãnh thoát chậm, luống thấp hoặc đất bị nén khiến vùng rễ luôn trong trạng thái ẩm cao. Những cây mới xuống giống có bộ rễ nhỏ, khả năng thích nghi chưa tốt nên rất dễ suy trước.
Thứ hai là mật độ cây và tán quá kín. Khi ruộng không thông thoáng, độ ẩm quanh gốc và thân cây duy trì lâu hơn sau mưa.
Thứ ba là cây con đang yếu hoặc vừa trải qua stress khi chuyển từ bầu ra ruộng. Nếu ngay giai đoạn này gặp thêm mưa liên tục, cây càng dễ phát sinh vấn đề vùng rễ.
Các tài liệu quản lý bệnh cây con cũng ghi nhận độ ẩm đất cao, tưới quá nhiều và khả năng thoát nước kém là những yếu tố làm bệnh damping-off, thối rễ và thối cổ thân phát triển mạnh hơn. Trên ruộng ớt, các vùng thoát nước kém có thể bị bệnh nặng hơn rõ rệt.
Bà con vì vậy nên nhìn mùa mưa theo cách đơn giản: nước càng nằm lâu quanh gốc thì càng phải kiểm tra bộ rễ kỹ hơn.
Dấu hiệu chớm: nhìn đúng cây trước khi cả luống cùng héo
Đi ruộng sớm mỗi ngày sẽ giúp bà con phát hiện bệnh dễ hơn rất nhiều.
Héo vàng: cây xuống sức từ từ
Ở một số cây, biểu hiện đầu tiên không phải héo rũ ngay mà là màu lá nhạt dần, cây chậm phát triển, đọt yếu và lá phía dưới vàng trước.
Gặp trường hợp này, bà con nên đào nhẹ vùng rễ. Nếu rễ non còn khỏe, cổ rễ không thâm và ruộng không bị úng thì có thể cần kiểm tra thêm dinh dưỡng hoặc các yếu tố khác.
Ngược lại, nếu lá vàng đi cùng rễ giảm mạnh, cổ thân bắt đầu nâu hoặc đất quanh gốc luôn sũng nước, cần ưu tiên quản lý phần gốc – rễ.
Héo xanh: cây đang xanh nhưng đột ngột rũ xuống
Đây là dạng dễ làm bà con lo nhất. Cây nhìn vẫn còn xanh nhưng lá bắt đầu rũ, sau đó toàn cây mất sức nhanh.
Không nên mặc định mọi cây héo xanh đều có cùng một nguyên nhân. Điều nên làm là kiểm tra phần thân sát gốc, rễ và phạm vi cây bị trong ruộng. Nếu cây héo bắt đầu xuất hiện thành từng chòm sau những ngày mưa, bà con nên đánh dấu khu vực đó để theo dõi sát.
Thối cổ rễ: nhìn ngay vị trí sát mặt đất
Đây là dấu hiệu dễ nhận biết hơn. Phần cổ thân có thể đổi từ xanh sang nâu, bị tóp lại hoặc mềm. Khi bệnh tiến triển, cây mất điểm tựa và đổ xuống dù phần lá phía trên trước đó vẫn còn khá xanh.
Damping-off trên cây con thường tạo phần thân sẫm màu hoặc teo ngay vùng tiếp giáp với đất; khi mô này bị phá hủy, cây có thể ngã ngang và chết.
Bà con nên kiểm tra cây mới chớm bệnh, bởi nhổ một cây đã chết hoàn toàn thường khó nhìn được quá trình bệnh bắt đầu từ đâu.
Giai đoạn vừa xuống giống: chưa cần vội dùng nhiều thuốc, hãy làm nền ruộng trước
Ngay khi dưa, ớt được đưa ra ruộng, ưu tiên đầu tiên là giúp cây thích nghi và tạo bộ rễ khỏe.
Bà con nên giữ rãnh thoát nước thông suốt. Nếu ruộng có vị trí thấp, nước thường dồn về sau mưa thì nên xử lý trước khi bước vào thời điểm mưa lớn liên tục.
Luống nên đủ cao để vùng cổ cây không nằm sát mặt nước. Khi tưới cũng tránh để nước đọng kéo dài quanh gốc.
Đây là bước rất quan trọng vì thuốc không thể thay thế cho một nền đất thoát nước kém. Nếu nước cứ nằm trong ruộng, bộ rễ vẫn tiếp tục chịu áp lực dù bà con đã sử dụng sản phẩm phòng bệnh.
Các khuyến cáo kỹ thuật đối với bệnh chết cây con cũng đặt quản lý nước, luống thoát nước tốt và cây giống khỏe vào nhóm biện pháp quan trọng để giảm nguy cơ bệnh.
Trong những ngày đầu sau trồng, bà con nên dành thời gian quan sát cây nào hồi phục chậm, cây nào có màu lá khác biệt hoặc đứng ở vùng đất giữ nước lâu hơn. Đó chính là nhóm cần theo dõi trước khi bước sang mốc tiếp theo.
Từ 7 ngày sau trồng: bắt đầu bảo vệ vùng gốc
Khoảng 7 ngày sau khi xuống giống là mốc kỹ thuật quan trọng trong quy trình của Hóa Nông Thụy Sĩ.
Lúc này cây bắt đầu bám đất, hình thành thêm rễ mới và bước vào giai đoạn phát triển mạnh hơn. Đây cũng là thời điểm nên chủ động bảo vệ vùng gốc thay vì chờ xuất hiện tỷ lệ cây chết rõ mới can thiệp.
Đội ngũ kỹ sư Hóa Nông Thụy Sĩ đề xuất công thức:
100 g ZIPRAM 80WP + 150 ml KASUGEN 20SL/bình 20–25 lít nước.
Dung dịch được bơm hoặc tưới vào vùng gốc từ 7 ngày sau trồng.
Điểm quan trọng là bà con không cần làm đất quanh cây sũng thêm. Chỉ cần đưa dung dịch tới vùng rễ hoạt động với lượng phù hợp.
Nếu vừa có một trận mưa lớn, rãnh còn đầy nước thì nên khơi thoát nước và chờ nền đất ổn định hơn rồi mới thực hiện.
Cách làm này giúp chương trình đi theo đúng tinh thần phòng từ gốc khi cây còn khỏe, thay vì chỉ sử dụng thuốc khi đã thấy một hàng cây ngã xuống.
ZIPRAM 80WP phụ trách phần bệnh nấm ở vùng gốc
Trong quy trình này, ZIPRAM 80WP được bố trí để hỗ trợ quản lý nhóm bệnh nấm ở vùng gốc – rễ.
Sản phẩm chứa Thiram 30% + Ziram 50%. Trang sản phẩm Hóa Nông Thụy Sĩ xác nhận đúng hai hoạt chất này và xếp ZIPRAM 80WP trong nhóm thuốc trừ bệnh có tác động tiếp xúc.
Với cây con, vai trò bảo vệ vùng cổ rễ đáng chú ý vì đây là nơi thường xuyên tiếp xúc với đất ẩm và cũng là vị trí rất dễ tổn thương khi bệnh vùng đất phát sinh.
Tuy nhiên, bà con nên hiểu ZIPRAM không phải thuốc “hồi sinh” một cây đã thối hoàn toàn cổ rễ. Nếu thân đã bị tóp gần hết và cây đổ ngang, khả năng phục hồi rất thấp.
Mục tiêu chính là hạn chế xuất hiện thêm cây mới bị, giữ vùng gốc của những cây còn khỏe và giảm áp lực bệnh trong giai đoạn cây còn non.
KASUGEN 20SL bổ sung hướng quản lý bệnh do vi khuẩn
Bên cạnh bệnh vùng gốc do nấm, dưa và ớt còn có thể gặp các dạng héo liên quan đến vi khuẩn. Đây là lý do quy trình bố trí thêm KASUGEN 20SL.
KASUGEN 20SL chứa Kasugamycin 20 g/L và được Hóa Nông Thụy Sĩ xếp trong nhóm thuốc trừ bệnh. Trang sản phẩm hiện mô tả sản phẩm có đặc tính thấm sâu, lưu dẫn và hướng tới nhóm bệnh nấm – khuẩn.
Trong bộ giải pháp vùng gốc, bà con có thể hiểu đơn giản:
ZIPRAM đảm nhận hướng nấm bệnh, còn KASUGEN bổ sung hướng vi khuẩn.
Nhờ vậy, chương trình phù hợp hơn với thực tế ngoài ruộng, nơi bà con có thể gặp đồng thời cây thối cổ rễ, cây vàng và những cây có biểu hiện héo nhanh.
Điều này cũng giải thích vì sao trước khi xử lý, việc nhìn kỹ triệu chứng vẫn rất cần thiết. Nếu ruộng có biểu hiện khác thường hoặc cây tiếp tục chết rất nhanh sau chương trình, nên chuyển cho đội kỹ thuật kiểm tra thay vì chỉ tăng thêm liều.
Sau mốc 7 ngày: cứ 7 ngày bà con kiểm tra ruộng một lần
Quy trình không dừng ở một lần bơm gốc.
Sau mốc xử lý đầu tiên, kỹ sư Hóa Nông Thụy Sĩ đề xuất theo dõi và duy trì định kỳ 7 ngày/lần trong giai đoạn cần quản lý áp lực bệnh.
Mỗi chu kỳ 7 ngày bà con nên làm hai việc cùng lúc: kiểm tra ruộng và thực hiện chương trình vùng gốc.
Khi đi ruộng, hãy quay lại đúng những khu vực từng xuất hiện cây bệnh. Nếu tuần trước có hai cây héo nhưng tuần này không phát sinh cây mới, đó là tín hiệu đáng chú ý. Ngược lại, nếu số cây mới héo tiếp tục tăng và ổ bệnh mở rộng, cần xem lại cả phần nước lẫn chẩn đoán ban đầu.
Đặc biệt sau mưa lớn, không nên chỉ nhớ lịch thuốc mà quên kiểm tra rãnh. Nếu nước nằm nhiều giờ hoặc nhiều ngày quanh gốc, bà con nên xử lý phần thoát nước trước.
Một quy trình tốt không phải là “7 ngày tới ngày là tưới”, mà là 7 ngày kiểm tra một lần rồi xử lý dựa trên tình trạng thật của ruộng.
Sau một đợt mưa lớn: việc đầu tiên không phải lấy bình thuốc
Mưa lớn qua đêm, sáng hôm sau ruộng còn ngập hoặc đất sũng nước thì bà con đừng vội pha thuốc rồi tưới thêm xuống gốc.
Việc cần làm trước là khơi rãnh, đưa nước ra khỏi vùng trồng và kiểm tra xem điểm nào bị úng nhiều nhất.
Sau đó chọn một số cây ở khu vực đó để quan sát cổ rễ. Nếu mới có dấu hiệu thâm nhẹ, cây vẫn đứng khỏe, đây là thời điểm cần theo dõi sát và triển khai quy trình vùng gốc khi điều kiện đất phù hợp.
Nếu đã có cây đổ, nên loại bỏ những cây bệnh nặng hợp lý để hạn chế kéo đất và tàn dư bệnh sang những cây còn khỏe.
Nhiều tác nhân gây bệnh cây con có khả năng tồn tại trong đất, tàn dư cây bệnh và có thể phát tán theo đất hoặc nước. Vì vậy, quản lý vệ sinh ruộng và dòng nước cũng là một phần của chương trình phòng bệnh, chứ không chỉ là việc phun hay tưới thuốc.
Đừng vội thúc phân mạnh khi cây đang bị héo
Một lỗi khá phổ biến là thấy dưa, ớt xuống màu sau mưa rồi lập tức tăng phân với mong muốn cây hồi nhanh.
Nhưng khi bộ rễ đang chịu áp lực, khả năng hút dinh dưỡng của cây có thể giảm. Đưa lượng phân quá lớn xuống đất lúc này chưa chắc giúp cây tốt lên ngay.
Bà con nên ưu tiên ổn định nước, giữ vùng rễ khỏe và duy trì dinh dưỡng ở mức cân đối.
Khi cây bắt đầu phục hồi, đọt mới phát triển và rễ hoạt động ổn định hơn thì chương trình dinh dưỡng mới có nền tảng để phát huy.
Cách làm này đặc biệt quan trọng với cây con vì mục tiêu trong những tuần đầu không phải ép cây đi tán thật nhanh, mà là tạo một bộ rễ khỏe để cây đi đường dài.
Làm sao biết quy trình đang đi đúng hướng?
Đừng dùng những cây đã chết để đánh giá.
Một cây đã thối gần hết cổ rễ sẽ không đứng lại chỉ sau một lần xử lý. Những lá đã vàng nặng cũng chưa chắc chuyển xanh trở lại.
Bà con nên nhìn số cây mới phát bệnh.
Nếu sau từng chu kỳ kiểm tra, cây mới héo ít dần, phạm vi bệnh không tiếp tục mở rộng, cổ rễ của những cây xung quanh vẫn khỏe và cây bắt đầu đi đọt bình thường thì ruộng đang có tín hiệu tốt hơn.
Bà con có thể chọn một đoạn 10–20 cây làm điểm theo dõi cố định. Mỗi tuần chụp một ảnh ở cùng vị trí. Chỉ sau vài lần sẽ nhìn rất rõ bệnh đang dừng hay đang lan.
Nếu cây mới tiếp tục chết hàng loạt dù ruộng đã thoát nước tốt và chương trình được thực hiện đúng, đó là lúc nên gọi đội kỹ thuật để kiểm tra thêm. Không nên tự ý tăng liều chỉ vì thấy tình trạng chưa cải thiện như mong đợi.
Những sai lầm thường làm lở cổ rễ tái phát
Sai lầm đầu tiên là đợi tới khi cây chết mới xử lý. Khi phần cổ thân đã thối hoàn toàn, rất khó giữ lại cây đó. Giá trị của quy trình nằm ở việc bảo vệ cây còn khỏe.
Sai lầm thứ hai là nhớ lịch thuốc nhưng quên lịch kiểm tra rãnh. Cứ sau mưa, bà con nên xem nước rút nhanh hay chậm trước khi nghĩ tới những bước tiếp theo.
Sai lầm thứ ba là gom héo vàng, héo xanh và thối cổ rễ thành cùng một triệu chứng. Chúng có thể liên quan đến những nguyên nhân khác nhau, do đó nếu cây biểu hiện bất thường cần xem cả gốc – rễ – thân – lá.
Sai lầm cuối cùng là thúc cây quá mạnh khi bộ rễ chưa ổn định. Một bộ tán phát triển nhanh nhưng nền rễ yếu sẽ khiến cây càng khó chống chịu khi gặp thêm một đợt mưa kéo dài.
Câu hỏi bà con thường gặp
Vì sao dưa, ớt thường bị lở cổ rễ mạnh sau mưa?
Mưa kéo dài làm độ ẩm đất tăng và những vùng thoát nước kém dễ giữ nước lâu quanh gốc. Cây con có bộ rễ còn yếu nên dễ bị ảnh hưởng hơn. Các bệnh damping-off và thối cổ rễ cũng thường phát triển mạnh trong điều kiện đất quá ẩm.
Khi nào nên bắt đầu phòng vùng gốc?
Theo quy trình kỹ thuật của Hóa Nông Thụy Sĩ, mốc chính là từ 7 ngày sau trồng, sau khi cây đã bắt đầu bám đất và hình thành bộ rễ mới.
Công thức ZIPRAM + KASUGEN như thế nào?
Sử dụng 100 g ZIPRAM 80WP + 150 ml KASUGEN 20SL/bình 20–25 lít, bơm hoặc tưới quanh vùng gốc. Sau đó duy trì kiểm tra và xử lý định kỳ 7 ngày/lần trong giai đoạn cần quản lý bệnh.
Cây đã đổ ngang do thối cổ rễ có hồi lại được không?
Nếu phần cổ thân đã thối nghiêm trọng và gần như bị cắt đứt thì khả năng phục hồi thấp. Bà con nên tập trung bảo vệ những cây còn khỏe, quản lý nước và theo dõi xem có tiếp tục xuất hiện cây bệnh mới hay không.
Sau mưa lớn có nên tưới thuốc ngay không?
Nếu ruộng còn ngập hoặc đất quá sũng, nên thoát nước trước. Khi nền đất trở lại mức ẩm phù hợp mới triển khai chương trình vùng gốc. Tưới thêm lượng nước lớn xuống một nền đất đang úng không phải là cách làm tốt cho cây con.
Giữ cây từ lúc còn khỏe sẽ dễ hơn cứu cây khi đã ngã xuống
Với dưa và ớt mùa mưa, bà con thường không mất cả ruộng chỉ trong một ngày. Bệnh thường bắt đầu bằng một vài cây yếu, một vài cổ rễ đổi màu rồi từ đó tăng dần nếu điều kiện đất tiếp tục thuận lợi.
Vì vậy, quy trình phòng lở cổ rễ dưa ớt mùa mưa cần được làm theo mốc rõ ràng.
Ngay từ lúc xuống giống, bà con giữ luống thoát nước tốt và theo dõi các vùng đất thấp. Đến 7 ngày sau trồng, bắt đầu chương trình vùng gốc với 100 g ZIPRAM 80WP + 150 ml KASUGEN 20SL/bình 20–25 lít. Sau đó 7 ngày kiểm tra một lần và duy trì chương trình theo tình trạng thực tế của ruộng.
ZIPRAM 80WP với Thiram 30% + Ziram 50% bổ sung hướng quản lý nấm bệnh vùng gốc, trong khi KASUGEN 20SL với Kasugamycin 20 g/L hỗ trợ chương trình đối với nhóm bệnh liên quan đến vi khuẩn.
Quan trọng nhất vẫn là bà con đừng bỏ qua ba việc rất cơ bản: nước phải thoát, cây bệnh phải được phát hiện sớm và vùng gốc phải được theo dõi đều. Khi những bước này được duy trì từ đầu, việc giữ mật độ dưa, ớt qua mùa mưa sẽ chủ động hơn nhiều so với chờ cây héo hàng loạt rồi mới tìm cách xử lý.
Khi sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, bà con cần tuân thủ nguyên tắc 4 đúng, trang bị bảo hộ và thực hiện theo hướng dẫn kỹ thuật phù hợp với điều kiện ruộng.
Nếu ruộng đang xuất hiện nhiều dạng héo khác nhau, bà con có thể chụp toàn luống, cây mới chớm héo, cổ rễ và bộ rễ, kèm tuổi cây và lịch sản phẩm đã sử dụng để đội ngũ kỹ thuật Hóa Nông Thụy Sĩ hỗ trợ kiểm tra.
QUÝ ĐẠI LÝ LIÊN HỆ CÔNG TY CỔ PHẦN HÓA NÔNG THỤY SĨ ĐỂ ĐƯỢC TƯ VẤN VÀ PHÂN PHỐI ĐỘC QUYỀN TẠI KHU VỰC
CÔNG TY CỔ PHẦN HÓA NÔNG THỤY SĨ
Địa chỉ: 34 đường 6B, P. Bình Tân, TP.HCM
Điện thoại: 0816.529.529
Website: hoanongthuysi.com
Fanpage Facebook: https://www.facebook.com/congtyhoanongthuysi
Zalo OA: https://zalo.me/1795780962781460452