Trong sản xuất lúa gạo, giai đoạn từ lúc lúa trổ đến khi chín sáp là thời điểm cực kỳ nhạy cảm quyết định năng suất cuối vụ. Tuy nhiên, đây cũng là lúc ruộng lúa dễ bị tấn công bởi nhiều tác nhân gây hại, trong đó bệnh lem lép hạt là mối đe dọa lớn khiến bà con nông dân lo lắng. Bệnh không chỉ làm giảm trọng lượng hạt mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến mẫu mã và phẩm chất gạo sau khi xay xát. Việc nhận diện chính xác triệu chứng bệnh lem lép hạt trên lúa và áp dụng quy trình xử lý kịp thời là yếu tố then chốt để bảo vệ thành quả mùa vụ.
Bài viết dưới đây sẽ phân tích sâu về nguyên nhân, biểu hiện bệnh và đề xuất phác đồ điều trị hiệu quả với bộ đôi JAPA VIL 110SC và NEWTIL GOLD – AMICOL 360EC.
Bản chất và triệu chứng bệnh lem lép hạt trên lúa
Để phòng trừ hiệu quả, trước hết bà con cần hiểu rõ lem lép hạt không phải là tên gọi của riêng loại nấm nào, mà là hiện tượng hạt lúa bị lửng hoặc lép, vỏ trấu sẫm màu do nhiều tác nhân tấn công cùng lúc. Triệu chứng bệnh lem lép hạt trên lúa thường biểu hiện rõ rệt nhất vào giai đoạn sau trổ và chín sữa.
Khi quan sát trên đồng ruộng, bà con có thể dễ dàng nhận thấy những thay đổi bất thường trên bông lúa. Hạt lúa đang trong giai đoạn vào gạo bỗng nhiên chuyển màu. Thay vì màu xanh hoặc vàng sáng tự nhiên, vỏ hạt xuất hiện các đốm nâu li ti, vết vện hình mắt én hoặc thậm chí toàn bộ vỏ trấu chuyển sang màu nâu đen, xám xịt.
Mức độ gây hại của bệnh rất đa dạng. Ở thể nhẹ, trên vỏ trấu chỉ xuất hiện vài chấm đen nhỏ, hạt gạo bên trong vẫn hình thành nhưng có thể bị đục hoặc gãy nát khi xay xát. Trong trường hợp nặng, nấm bệnh tấn công sớm ngay từ khi lúa vừa trổ, làm cho quá trình thụ phấn, thụ tinh bị cản trở. Kết quả là hạt lúa không thể vào chắc, dẫn đến hiện tượng lép hoàn toàn (lép trắng hoặc lép đen). Khi tuốt lúa, bà con sẽ thấy hạt rất nhẹ, bóp vào thấy rỗng ruột hoặc hạt gạo bên trong teo tóp, biến dạng.
Điểm đặc trưng để phân biệt triệu chứng bệnh lem lép hạt trên lúa do nấm so với các hiện tượng sinh lý khác là sự xuất hiện của các lớp phấn nấm, mốc bao phủ bên ngoài hoặc vết bệnh lan dần từ chóp hạt vào bên trong. Nếu ruộng lúa bị nhiễm bệnh nặng kết hợp với thời tiết mưa ẩm, cả bông lúa có thể dựng đứng do hạt lép (không có trọng lượng để uốn câu), gây thất thu năng suất nghiêm trọng.
Phân tích nguyên nhân gây bệnh lem lép hạt
Bệnh lem lép hạt có cơ chế hình thành phức tạp, là kết quả của sự tương tác giữa tác nhân vi sinh vật, điều kiện môi trường và kỹ thuật canh tác.
Tác nhân sinh học chủ yếu
Theo các nghiên cứu nông nghiệp, nấm và vi khuẩn là thủ phạm chính gây ra hiện tượng này. Có rất nhiều loài nấm cùng tham gia tấn công hạt lúa, điển hình là Alternaria padwickii, Curvularia lunata, Fusarium moniliforme, Bipolaris oryzae và Pyricularia oryzae (nấm gây bệnh đạo ôn).
Những bào tử nấm này thường tồn tại sẵn trong tàn dư thực vật từ vụ trước, trong đất hoặc lây lan qua hạt giống chưa được xử lý kỹ. Khi gặp điều kiện thuận lợi, chúng phát triển và xâm nhập vào hạt lúa qua vết thương hở, qua vỏ trấu hoặc tấn công trực tiếp vào vòi nhụy trong quá trình lúa phơi màu. Ngoài nấm, vi khuẩn Burkholderia glumae (gây thối hạt vi khuẩn) cũng là tác nhân nguy hiểm làm hạt lúa bị thối đen, lép kẹ.
Yếu tố môi trường và kỹ thuật canh tác
Điều kiện ngoại cảnh đóng vai trò xúc tác mạnh mẽ cho bệnh bùng phát. Thời tiết là yếu tố khách quan khó kiểm soát nhưng lại ảnh hưởng lớn nhất. Nếu giai đoạn lúa trổ bông gặp mưa kéo dài, độ ẩm không khí cao, trời âm u thiếu nắng, các bao phấn dễ bị bết dính, tạo môi trường lý tưởng cho nấm bệnh sinh sôi. Gió lớn cũng giúp bào tử nấm phát tán nhanh từ ruộng này sang ruộng khác.
Về phía kỹ thuật canh tác, việc gieo sạ quá dày làm cho tán lúa rậm rạp, không khí dưới gốc lúa không lưu thông tốt, tạo độ ẩm cục bộ cao. Bên cạnh đó, thói quen bón phân không cân đối, đặc biệt là bón thừa đạm và thiếu kali, canxi, silic sẽ làm cho vách tế bào cây lúa yếu, vỏ trấu mỏng, dễ bị các tác nhân gây bệnh xâm nhập. Việc quản lý nước không hợp lý hoặc để ruộng bị ngộ độc hữu cơ cũng làm suy yếu sức đề kháng của cây lúa, tạo cơ hội cho bệnh lem lép hạt tấn công.
Tác hại kinh tế và ảnh hưởng lâu dài
Bệnh lem lép hạt gây ra những thiệt hại kép mà đôi khi bà con không lường hết được. Tác hại trực tiếp và dễ thấy nhất là sụt giảm năng suất. Tỷ lệ hạt lép cao đồng nghĩa với sản lượng thu hoạch thực tế thấp. Trong các vụ dịch nặng, năng suất có thể giảm từ 20% đến 50%, thậm chí mất trắng nếu không can thiệp.
Về mặt chất lượng, hạt lúa bị lem lép thường đi kèm với hiện tượng gạo bị lấn (biến màu), hạt gạo đục, dễ gãy nát khi xay xát dẫn đến tỷ lệ gạo nguyên thấp. Điều này làm giảm giá trị thương phẩm, thương lái thường ép giá hoặc từ chối thu mua đối với những lô lúa có mẫu mã xấu. Đối với các vùng chuyên canh lúa chất lượng cao phục vụ xuất khẩu, bệnh lem lép hạt là rào cản lớn khiến hạt gạo không đạt tiêu chuẩn kiểm định nghiêm ngặt về dư lượng và ngoại quan.
Hơn nữa, nấm bệnh lưu tồn trên hạt lúa giống sẽ trở thành nguồn bệnh cho vụ sau. Nếu nông dân sử dụng lúa bị lem lép làm giống mà không xử lý kỹ, cây mạ mọc lên sẽ yếu ớt, dễ nhiễm bệnh ngay từ đầu vụ, tạo nên vòng luẩn quẩn sâu bệnh khó kiểm soát và tốn kém chi phí thuốc bảo vệ thực vật.
Quy trình quản lý và biện pháp canh tác
Để hạn chế tối đa triệu chứng bệnh lem lép hạt trên lúa, bà con cần áp dụng quy trình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) ngay từ đầu vụ.
Trong khâu chuẩn bị, việc chọn giống xác nhận sạch bệnh, có khả năng kháng bệnh tốt là ưu tiên hàng đầu. Bà con nên xử lý hạt giống bằng nước ấm hoặc các loại thuốc chuyên dụng để diệt trừ mầm bệnh nấm, vi khuẩn bám trên vỏ trấu. Vệ sinh đồng ruộng, cày vùi rơm rạ, dọn sạch cỏ dại bờ ruộng giúp cắt đứt nguồn lưu tồn của nấm bệnh từ vụ trước.
Trong quá trình gieo trồng, cần tuân thủ mật độ gieo sạ hợp lý (khoảng 80 – 100kg/ha đối với sạ lan hoặc 60 – 70kg/ha đối với sạ hàng) để ruộng lúa thông thoáng. Việc bón phân cần tuân thủ nguyên tắc “nặng đầu nhẹ cuối”, bón cân đối N-P-K. Đặc biệt ở giai đoạn đón đòng và nuôi hạt, cần bổ sung đầy đủ Kali để vỏ trấu cứng chắc, tăng khả năng chống chịu. Tuyệt đối không bón lai rai hoặc bón thừa đạm khi lúa đã trổ vì sẽ khiến bộ lá ủ rũ, tạo điều kiện cho nấm phát triển.
Thăm đồng thường xuyên vào giai đoạn lúa trổ lẹt xẹt và trổ đều là việc làm bắt buộc. Đây là hai thời điểm vàng để phun thuốc phòng ngừa, vì khi thấy hạt đã bị đen hoặc lép thì việc phun thuốc chỉ mang tính chất chặn đứng bệnh lây lan chứ không thể phục hồi lại hạt đã hư hỏng.
Giải pháp điều trị bằng thuốc đặc trị từ Hóa Nông Thụy Sĩ
Khi áp lực bệnh cao hoặc điều kiện thời tiết bất lợi, việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật là giải pháp cần thiết và mang lại hiệu quả nhanh chóng. Công ty Cổ phần Hóa Nông Thụy Sĩ giới thiệu đến bà con bộ đôi sản phẩm chuyên trị lem lép hạt được tin dùng hiện nay: JAPA VIL 110SC và NEWTIL GOLD – AMICOL 360EC.
JAPA VIL 110SC – VIL THỤY SĨ 110
Sản phẩm JAPA VIL 110SC chứa hoạt chất Hexaconazole với hàm lượng 110g/l. Hexaconazole thuộc nhóm Triazole, nổi tiếng với khả năng nội hấp và lưu dẫn mạnh mẽ. Cơ chế hoạt động của thuốc là can thiệp vào quá trình sinh tổng hợp Ergosterol – thành phần cấu tạo nên màng tế bào nấm, từ đó kìm hãm và tiêu diệt nấm bệnh.
Ưu điểm của JAPA VIL 110SC không chỉ dừng lại ở khả năng trị bệnh. Thuốc còn giúp cây lúa giữ được bộ lá đòng xanh bền (hiện tượng xanh lá), hỗ trợ quá trình quang hợp diễn ra thuận lợi để tích lũy tinh bột vào hạt. Nhờ đó, hạt lúa không chỉ sạch bệnh, sáng màu mà còn chắc mẩy, vỏ trấu mỏng và bóng đẹp.
Bà con sử dụng với liều lượng 0.4 – 0.45 lít/ha. Thời điểm phun thích hợp nhất là khi lúa bắt đầu trổ lẹt xẹt (khoảng 5%) và phun nhắc lại lần 2 khi lúa trổ đều. Hiệu lực của thuốc kéo dài giúp bảo vệ bông lúa trong suốt giai đoạn mẫn cảm nhất.
NEWTIL GOLD – AMICOL 360EC
Nếu ruộng lúa đối mặt với áp lực bệnh hại phức tạp hoặc thời tiết mưa nhiều, NEWTIL GOLD – AMICOL 360EC là sự lựa chọn tối ưu nhờ sức mạnh cộng hưởng từ ba hoạt chất tiên tiến: Difenoconazole (155g/l), Propiconazole (155g/l) và Tebuconazole (50g/l).
Sự phối hợp của ba thành phần này tạo nên phổ tác động cực rộng, tiêu diệt nhanh chóng nhiều loại nấm gây lem lép hạt như nấm đạo ôn, nấm đốm nâu, nấm than đen. Difenoconazole và Propiconazole thấm sâu nhanh vào mô cây, trong khi Tebuconazole tăng cường khả năng bảo vệ bề mặt. Đặc tính này giúp thuốc khó bị rửa trôi ngay cả khi trời mưa sau khi phun vài giờ.
NEWTIL GOLD giúp hạt lúa vàng sáng, nặng ký, hạn chế tối đa tỷ lệ hạt lép. Liều lượng khuyến cáo là 0.4 lít/ha (pha 25–30ml cho bình 25 lít nước). Bà con nên phun vào giai đoạn trổ đều đến 7–10 ngày sau trổ để đảm bảo bông lúa được bảo vệ toàn diện cho đến khi thu hoạch.
Kết luận
Bệnh lem lép hạt là thách thức lớn nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu bà con nông dân chủ động trong khâu phòng ngừa và điều trị. Việc nhận biết sớm triệu chứng bệnh lem lép hạt trên lúa, kết hợp canh tác thông minh và sử dụng đúng thuốc, đúng lúc là bí quyết để có vụ mùa bội thu. Bộ đôi JAPA VIL 110SC và NEWTIL GOLD – AMICOL 360EC của Công ty Cổ phần Hóa Nông Thụy Sĩ cam kết đồng hành cùng bà con, mang lại giải pháp bảo vệ mùa màng hiệu quả và kinh tế nhất.
QUÝ ĐẠI LÝ LIÊN HỆ CÔNG TY CỔ PHẦN HÓA NÔNG THỤY SĨ ĐỂ ĐƯỢC TƯ VẤN VÀ PHÂN PHỐI ĐỘC QUYỀN TẠI KHU VỰC
CÔNG TY CỔ PHẦN HÓA NÔNG THỤY SĨ
Địa chỉ: 34 đường 6B, P. Bình Tân, TP.HCM
Điện thoại: 0816.529.529
Website: hoanongthuysi.com
Fanpage Facebook: https://www.facebook.com/congtyhoanongthuysi